Çocuklar okul bahçesinde ya da yakın bir parkta kısa bir gözlem yürüyüşü yapar, gördüklerini bir kartta işaretler, sınıfta resimleri canlılar ve cansızlar diye iki gruba ayırır ve gruplarını neden öyle kurduklarını anlatır. Etkinliğin sonunda aşağıdaki oyun tahtada ya da evde bir telefonda birlikte oynanabilir.
Canlı mı Cansız mı?
Resme bak 👀 canlı mı cansız mı? 👆
Klavyeyle de oynanır: 1 = Canlı, 2 = Cansız. Oyun ses kullanmaz, hiçbir bilgi kaydetmez ve kendisi internete bağlanmaz. Sayfa, sitenin her sayfası gibi Cloudflare'in ziyaret ve hız ölçümünü yükler; ayrıntısı gizlilik politikasında.
Etkinlik kartı bizim önerimiz
Programla ilişkisi
Aşağıdaki öğrenme çıktıları Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı'ndan birebir alınmıştır; etkinliği bunlarla eşleyen bizim eşlememizdir. Kodların nasıl okunduğu Maarif Modeli rehberinde anlatılıyor.
- FAB.1. Günlük yaşamında fenle ilgili olaylara / olgulara ve durumlara yönelik bilimsel gözlem yapabilme: yürüyüşte gözlem, kartta işaretleme, canlıların ses ve hareketlerini taklit etme ya da anlatma.
- FAB.2. Fene yönelik nesne / olay / olguları benzerlik ve farklılıklarına göre sınıflandırabilme: resimleri iki gruba ayırma.
- FAB.8. Günlük hayatındaki fene yönelik olaylar hakkında gözlemlerine dayalı basit düzeyde bilimsel çıkarımlar yapabilme: yalnız 60-72 ay için; bu çıktı programın 36-48 ve 48-60 ay tablolarında yoktur.
| Yaş grubu | Programdaki süreç bileşeni |
|---|---|
| 36-48 ay | FAB.1.c Gözlemlediği varlıkların canlı ya da cansız olma durumuna ilişkin verileri basit çizim ve işaretleme kullanarak kaydeder. FAB.1.ç Çevresindeki dikkatini çeken canlılara ait ses ve hareketleri taklit eder. FAB.2.c Günlük yaşamında nesne / olay / olguları benzer özelliklerine göre gruplandırır. |
| 48-60 ay | FAB.1.d Gözlemlediği nesne / olay / olgulara ilişkin verileri çizim, işaretleme yoluyla kaydeder. FAB.1.f Çevresindeki canlılara ait ses ve hareketlere ilişkin gözlemlerini ifade eder. FAB.2.c Nesne / olay / olguları gözlemlenebilir özelliklerine göre gruplandırır. |
| 60-72 ay | FAB.1.f Çevresindeki canlılara ait ses ve hareketlere ilişkin gözlemlerini betimleyerek ifade eder. FAB.2.c Nesne / olay / olguları benzer özelliklerine göre sınıflandırır. FAB.8.a Canlı / cansız varlıkların niteliklerine ilişkin gözlemlerinden sonuçlar çıkarır. |
Programda canlı ve cansız sözcükleri 36-48 ay tablosunda (FAB.1.c) ve 60-72 ay tablosunda (FAB.8.a) açıkça geçer. Programın fen merkezi bölümü bitkileri ve tohumları "canlıları gözlemlemek için" kullanılabilecek malzemeler arasında sayar. İlkokul için bu sayfada kod vermiyoruz: ilkokul fen ve hayat bilgisi programlarının çıktı tablolarını bu etkinlik için okumadık.
Malzeme güvenliği
Programdan: "Çocuklardan gezi-gözlem çalışması sırasında kendisinin güvenliği için dikkatli ve kontrollü bir şekilde hareket etmesi beklenir." (s. 51) Bu cümle sosyal alanın gezi-gözlem çıktısının (SAB.8) 60-72 ay açıklamasındandır. Açık havada oyun bölümünden: "Açık havada oyun zamanında çocukların güvenliği öncelikli olarak ele alınmalıdır." (s. 94)
- bizim önerimiz Yürüyüş öncesi alanı bir yetişkin dolaşıp kontrol eder; yürüyüş kurallarını ("gruptan ayrılmayız", "canlılara dokunmadan bakarız") çocuklarla birlikte belirleyin.
- bizim önerimiz Bitkiler ve böcekler yerinde, dokunmadan, gerekirse büyüteçle incelenir; hiçbir şey koparılmaz, toplanmaz ya da ağza götürülmez. Yürüyüşten sonra eller yıkanır.
Akış bizim önerimiz
- Hazırlık. Sınıfta "Bugün bahçede neler görebiliriz?" diye sorulur; çocukların tahminleri tahtaya çizilir. Yürüyüş kuralları birlikte söylenir.
- Gözlem yürüyüşü. Eşler bahçede dolaşır; gördükleri her şeyi kartlarına çizer ya da kartta resmi olanı işaretler: ağaç, kuş, karınca, taş, bank, çiçek…
- Taklit. Sınıfa dönünce her eş gördüğü bir canlının sesini ya da hareketini taklit eder; grup hangi canlı olduğunu bulur.
- İki çember. Yere iki çember konur. Çocuklar varlık resimlerini çemberlere yerleştirir ve grupların adını kendileri koyar. Öğretmen "canlı" ve "cansız" sözcüklerini çocukların kurduğu gruplara bağlar.
- Neden? (60-72 ay). Çocuklar bir varlığı neden o çembere koyduklarını anlatır: "Kuş yemek yer", "Taş büyümez". Görüşler farklıysa birlikte gözlemlere dönülür.
- Kapanış. Canlı mı Cansız mı? oyunu tahtada birlikte oynanır.
Yaş grubuna göre bizim önerimiz
| Grup | Kayıt | Değişiklik |
|---|---|---|
| 36-48 ay | Resimli kartta işaretleme | Yürüyüş kısa tutulur; iki çember adımında öğretmen ilk örnekleri birlikte yerleştirir. "Neden?" adımı yapılmaz. |
| 48-60 ay | Çizim ve işaretleme | Eşler kartlarını karşılaştırıp kimin neyi gördüğünü anlatır. |
| 60-72 ay | Çizim, işaret, sembol | "Neden?" adımı; çocuklar kararsız kaldıkları varlıkları ayrı bir köşede toplayıp tartışır. |
| İlkokul 1-2 | Tablo | Çocuklar gördüklerini iki sütunlu bir tabloya yazar ve her sütunu sayar. |
Oyun da adım adım ilerler: ilk üç yıldızda hayvanlar ve belirgin nesneler (kedi, taş), sonra bitkiler ve oyuncaklar (ağaç, oyuncak ayı), altı yıldızdan sonra küçük canlılar ve hareket eden ama cansız olanlar (tırtıl, robot, bulut) gelir.
Gözlem formu bizim önerimiz yazdırılabilir
Her çocuk için işaretleyin. Form bir not ya da sınav değildir; bir sonraki etkinliği planlamak ve gelişimi aileyle konuşmak içindir.
| Gözlenen davranış | Evet | Kısmen | Henüz değil |
|---|---|---|---|
| Yürüyüşte gördüklerini kartına çizer ya da işaretler | ☐ | ☐ | ☐ |
| Bir canlının sesini ya da hareketini taklit eder veya anlatır | ☐ | ☐ | ☐ |
| Resimleri iki gruba ayırır | ☐ | ☐ | ☐ |
| Grubuna bir ad verir | ☐ | ☐ | ☐ |
| Bir varlığı neden o gruba koyduğunu açıklar (60-72 ay) | ☐ | ☐ | ☐ |
Aileyle devam bizim önerimiz
Evde ya da parkta birlikte "canlı avı" yapın: çocuk gördüğü bir şeyi gösterir, siz "Canlı mı cansız mı, nereden anladın?" diye sorarsınız. Saksıdaki bir bitkiyi birlikte sulayıp birkaç gün içinde nasıl değiştiğine bakabilirsiniz. Canlı mı Cansız mı? oyunu telefonda da çalışır; hesap ya da kayıt istemez. Oyunu çocukla birlikte oynamanızı öneririz.
Kaynaklar
Bu sayfada hata görürseniz düzeltme talebi iletebilirsiniz.